34 маусымда он чемпион: ҚПЛ жүлдегерлерінің толық кестесі
1992 жылдан бергі Қазақстанның барлық футбол чемпионы: 34 маусым, атағы бар он клуб және тұғырдағы он жеті команда. Жүлдегерлер кестесі мен онжылдықтар.
Қазақстан чемпионатының 34 маусымында атақты он клуб жеңіп алды. Олар онжылдықтар арасында таңғаларлық біркелкі бөлінген: төрт кезеңнің әрқайсысында, аяқталмаған қазіргісін қоса алғанда, дәл төрт түрлі команда жеңген. Осы біркелкіліктен жалғыз ерекшелік — 2014 жылдан 2019 жылға дейінгі бір клубтың қатарынан алты атағы. Төменде жүлдегерлердің толық кестесі және оны қосқанда көрінетін нәрсе бар.
Кім қанша жеңген
Атақ саны бойынша алда Астана — жетеу. Одан кейін бесеуден алған үш клуб: Қайрат, Ертіс және Ақтөбе. Қайраттың аралығы ең кең: бірінші чемпиондығын ол 1992 жылы, соңғысын 2025-те алды, арасында 33 жыл және қатарынан жеңіссіз үш онжылдық жатыр. Астана, керісінше, өзінің жеті атағын тоғыз маусымда жинады. Екеуі де кестеде бірдей жол береді, ал клуб тарихы мүлде басқа.
Жүлдегерлердің толық кестесі
Тұғырда бүкіл тарихта 17 клуб болды, ал олардың оны ғана чемпион атанды. Жеті команда екінші не үшінші орынға көтеріліп, бірде-бір рет жеңген жоқ: Қызылжарда екі күміс пен қола, Атырау мен Екібастұзецте екі күмістен, Томирис пен Жетісуда біреуден, Горняк пен Жігерде қоладан. Бұл — жиынтық мәліметтерде мүлде көрінбейтін лига қабаты, дегенмен онсыз кесте қосылмайды.
| Клуб | Атақ | Екінші | Үшінші | Чемпиондық жылдары |
|---|---|---|---|---|
| Астана | 7 | 5 | 1 | 2014, 2015, 2016, 2017, 2018, 2019, 2022 |
| Қайрат | 5 | 5 | 6 | 1992, 2004, 2020, 2024, 2025 |
| Ертіс | 5 | 4 | 6 | 1993, 1997, 1999, 2002, 2003 |
| Ақтөбе | 5 | 4 | 5 | 2005, 2007, 2008, 2009, 2013 |
| Елімай | 3 | — | 1 | 1994, 1995, 1998 |
| Жеңіс | 3 | — | 1 | 2000, 2001, 2006 |
| Тобыл | 2 | 5 | 5 | 2010, 2021 |
| Шахтёр | 2 | — | 3 | 2011, 2012 |
| Тараз | 1 | 2 | — | 1996 |
| Ордабасы | 1 | — | 2 | 2023 |
| Қызылжар | — | 2 | 1 | |
| Атырау | — | 2 | — | |
| Екібастұзец | — | 2 | — | |
| Томирис | — | 1 | — | |
| Жетісу | — | 1 | — | |
| Горняк | — | — | 1 | |
| Жігер | — | — | 1 |
Үш атақ және бірде-бір екінші орын жоқ
Кестеде әдеттен тыс құрылған екі жол бар. Елімай мен Жеңіс үш чемпионаттан жеңіп алып, бірде-бір рет екінші болған емес — екеуінің де күміс бағанында сызық тұр. Мұндай тіркес ұзақ жақындаусыз қысқа үстемдік кезеңін білдіреді: клуб не жеңген, не үштіктен тыс қалған. Қарама-қарсы жағдай — Тобыл: екі атақ, бірақ бес екінші және бес үшінші орын, яғни тұғырға он екі рет шығу. Екі чемпиондығы бар басқа бірде-бір клубта мұндай жоқ.
Онжылдықтар бойынша — әрқашан төрт чемпион
34 маусымды онжылдықтарға бөлсек, заңдылық деп атау қиын, бірақ елемеуге болмайтын сәйкестік шығады. Тоқсаныншыларда сегіз маусым өтіп, төрт түрлі клуб жеңді. Екі мыңыншыларда — он маусым және тағы төртеу. Оныншыларда — он және төртеу. Жиырмасыншыларда алты маусымда да төртеу. Өзгеретіні тек шоғырлану: оныншыларда он атақтың алтауын қатарынан бір клуб алса, жиырмасыншыларда алты маусымда төрт чемпион ауысты. Лига жеңімпаз саны бірдей болғанда да монополиялық та, ашық та бола алады.
| Жылдар | Маусым | Түрлі чемпион | Кім жеңді |
|---|---|---|---|
| 1992–1999 | 8 | 4 | Қайрат, Ертіс, Елімай, Тараз |
| 2000–2009 | 10 | 4 | Жеңіс, Ертіс, Қайрат, Ақтөбе |
| 2010–2019 | 10 | 4 | Тобыл, Шахтёр, Ақтөбе, Астана |
| 2020–2025 | 6 | 4 | Қайрат, Тобыл, Астана, Ордабасы |
Қатарынан алты атақ — ешкім қайталамаған рекорд
Астананың 2014 жылдан 2019 жылға дейінгі сериясы — лига тарихындағы бір клуб қатарынан алты рет атақ алған жалғыз кесінді. Оған ең жақыны — Ақтөбенің 2007 жылдан 2009 жылға дейінгі үш чемпиондығы және Шахтёрдің 2011, 2012 жылдардағы қатарынан екеуі. Не Қайрат, не Ертіс, не бес атағы бар басқа бірде-бір клуб қатарынан екі чемпионаттан артық жеңген емес. 2022 жылдан кейін Астана атақ алған жоқ, әрі оның кестедегі жолы әзірге өспей тұр.
Кестенің қорытынды жолы сәйкес келмейді
Бағандарды қосқанда біз кестенің өзімен алшақтық таптық. Оның қорытынды жолында үш бағанның әрқайсысында 33 тұр. Екінші және үшінші орындар бағандары шынымен 33-тен береді, ал атақтар бағаны — 34. Клубтардың қасында келтірілген жылдар мұны растайды: олар 1992 жылдан 2025 жылға дейінгі кезеңді бірде-бір олқылықсыз және қайталаусыз жабады, яғни маусым саны дәл 34. Бәлкім, 2025 жылғы атақты бағанға қосып, қорытынды мен көрші екі бағанды қайта есептемеген. Біз екі санды да келтіріп, қайсысы неге қатысты екенін көрсетеміз: үнсіз біреуін алу деген болжамды тексерілген сан ретінде ұсыну.
1992 жылға дейін не болды
Чемпионаттың жүлдегерлер кестесінде көрінбейтін тарихы бар. Қазақ КСР-інің республикалық біріншілігі 1936 жылдан бері өткізіліп, 1939 жылдан 1945 жылға дейін үзіліп қалған әрі түбегейлі басқаша құрылған. Тұрақты дербес біріншілік мүлде болмаған: Қайратты қоса алғанда, ең күшті клубтар одақтық лигаларда ойнады, ал республикалық жеңімпазды Қазақ КСР футбол федерациясы шартты түрде анықтады. 1980 жылдан бастап атақ КСРО екінші лигасында өнер көрсеткен шеберлер командаларына берілді. Мұндай құрылымда чемпион атанғаны 24 клуб — бұл дербес чемпионаттың бүкіл 34 маусымындағыдан көп, әрі ең күштілердің оған қатыспағанының тікелей салдары.
Республикалық атақ саны бойынша алда бүгін есімі белгілі клубтар емес. Шымкенттік Мелиораторда жеті чемпиондық — 1951, 1952, 1953, содан кейін 1975, 1985, 1986 және 1987 жылдар. Алматылық Динамода бесеу, павлодарлық Тракторда төртеу. Үштен АДК, степногорлық Химик, жезқазғандық Еңбек және Актюбинец алды, екіден — алматылық Спартак пен қарағандылық Шахтёр. Осы тізімнен дербес чемпионат кестесінде бір клуб қана кездеседі, әрі бұл екі жүйенің қаншалық басқа болғанын көрсетеді.
Кесте лига туралы не айтады
34 маусымға он чемпион — посткеңестік кеңістік өлшемімен алғанда бұл едәуір ашық лига: жеңімпаз төрт жылда бір реттен жиі ауысады. Сонымен бірге ондыққа қарсы тұғырдағы он жеті клуб жоғарғы үштіктің жоғарғы жолдан гөрі белсенді жаңаратынын көрсетеді. Ең ұзақ серия иелері туралы толығырақ — Астананың жеті чемпиондығы туралы және атақ бір кеште шешілген чемпионаттың алтын матчтары туралы талдауларда.
Қазақстан чемпионатын кім ең көп жеңді?
Қанша клуб чемпион атанды?
Ең ұзақ чемпиондық серия қандай?
Үстемдіксіз ең көп тұғыр кімде?
Қазақстанның алғашқы чемпионатын кім жеңді?
- Қазақстан чемпионаты жүлдегерлерінің клубтар бойынша кестесі — https://en.wikipedia.org/wiki/Kazakhstan_Premier_League
- Бағандар қосындысы, онжылдықтар бойынша бөліну және қорытынды жолмен алшақтық бізде осы кесте бойынша есептелген