Қазақстанның велоспорттағы бүкіл олимпиадалық тарихы екі медальға сыйып кетеді, әрі екеуін де бір адам, бір жарыста алған. Александр Винокуров 2000 жылы Сиднейде топтық жарыстың күмісін, ал арада он екі жыл өткенде Лондонда алтынын жеңіп алды. Сол екі күннің арасында елдің 25 велоспортшысы мен 38 олимпиадалық старты қалды, ал ел жолшылары Атланта-1996 бастап барлық жазғы Ойындарға қатысып келеді.
Үлкен құрам медаль әкелмеген
| Ойындар | Жолшы | Ең үздік нәтиже |
|---|---|---|
| 1996, Атланта | 7 | 29-орын, топтық жарыс |
| 2000, Сидней | 7 | күміс, топтық жарыс |
| 2004, Афины | 8 | 5-орын, жеке жарыс |
| 2008, Пекин | 3 | 9-орын, жеке жарыс |
| 2012, Лондон | 2 | алтын, топтық жарыс |
| 2016, Рио | 3 | 8-орын, топтық жарыс |
| 2020, Токио | 5 | 21-орын, топтық жарыс |
| 2024, Париж | 3 | 21-орын, жеке жарыс |
Кесте бір сұраққа бірден жауап береді: құрамның үлкендігі көмектесе ме? Көмектеспейді. Ең көп жолшыны ел Афиныға апарды — 8 адам, бесеуі шоссе, үшеуі трек, — бірақ сол құрамның ең үздік нәтижесі Винокуровтың жеке жарыстағы бесінші орны болды. Ал алтын екі адамдық делегациямен келді: Лондонда елдің топтық жарыста небәрі екі квотасы бар еді.
Атланта-1996: төртеуі де жалпы топпен мәреге жетті
Елдің тұңғыш олимпиадалық старты байсалды әрі байқаусыз өтті. 1996 жылғы 31 шілдедегі 221,85 шақырымдық жарысты 57 елден 183 жолшы бастады, 116-сы аяқтады, әрі сол 116-ның ішінде төрт қазақстандық түгел бар: Андрей Кивилёв 29-шы, Винокуров 53-ші, Александр Шефер 85-ші, Андрей Тетерюк 89-шы болды. Төртеуінің де уақыты бірдей — 4:53:56, яғни олар жалпы топты жармай, сонымен бірге мәреге жеткен.
Сол Ойындардағы ең үздік нәтижені ел шосседе емес, тректе жасады: ұпайлы жарыста оның өкілі 7 ұпай жинап, оныншы орын алды. Ал тізімнің әйелдер бөлігі нәтижесіз қалды — Алла Василенко топтық жарыстың мәресіне жеткен жоқ.
Сиднейде бір команданың үш серігі бөлініп кетті
2000 жылғы 27 қыркүйектегі жарысты 41 елден 154 жолшы бастады, 239,4 шақырымның мәресіне 92-сі жетті. Қазақстаннан бесеу шықты, ал бәрі мәреге 25 шақырым қалғанда шешілді: алда Ян Ульрих, Винокуров және Андреас Клёден ғана қалды. Үшеуі де сол кезде бір клубта — Deutsche Telekom құрамында — жарысатын, яғни олимпиадалық тұғырды бір маусымның серіктері өзара бөлісті.
Ульрих сол үшеудің спринтін 5:29:08 нәтижесімен жеңді, Винокуров одан 9 секунд, Клёден 12 секунд қалды. Күміс ел үшін осы жарыстағы тұңғыш медаль болды. Сол жылы Андрей Тетерюк жеке жарыста алтыншы орынды 58:52.342 уақытпен алды, әрі бұл уақытқа қарсы жарыстағы ел тарихындағы екінші биік нәтиже.
Пекинде ел үшін олимпиада чемпионы жарысты
Афиныдағы 48 шақырымдық жеке жарысты Вячеслав Екимов 57:50.58 нәтижесімен жеңіп алды, ал Винокуров 58:58.14 уақытпен бесінші болды — тұғырға бір минуттан аз ғана уақыт жетпеді. Сол Ойындардың топтық жарысы Қазақстан үшін нәтижесіз аяқталды: Винокуров 35-ші, Сергей Яковлев 53-ші, Андрей Кашечкин 70-ші, Андрей Мизуров 73-ші болды, ал Максим Иглинский жарыстан шығып қалды.
Төрт жылдан кейін Пекинде құрам үш адамға дейін қысқарды, әрі ең жақсы нәтижені ондағы жалғыз әйел көрсетті. Зүлфия Забирова топтық жарыста 3:32:45 уақытпен 10-орын алды, ал 2008 жылғы 13 тамыздағы жеке жарыста 23,5 шақырымды 36:29.47 нәтижесімен өтіп, тоғызыншы болды.
Осы екі нәтиженің артында оларды кез келген сипаттамадан жақсы түсіндіретін тарих бар. Забирова Ташкентте туған, Ресей құрамында жарысқан, Қазақстан туына 2005 жылы ауысқан, ал 1996 жылғы 3 тамызда әйелдер арасындағы тұңғыш олимпиадалық жеке жарысты жеңіп алған: 26 шақырымды 36:40 уақытпен өткен. Яғни Қазақстан үшін жарысқан жалғыз олимпиада чемпионы өз алтынын басқа ел үшін, әрі ауысудан тоғыз жыл бұрын алған.
Лондон-2012: екі жолшы, 250 шақырым және бір шабуыл
2012 жылғы 28 шілдедегі жарыс Бокс-Хиллге тоғыз рет көтерілуі бар 250 шақырымда өтті: 63 елден 144 жолшы старт алды, 110-ы мәреге жетті. Қазақстаннан екеу жарысты — Винокуров пен Асан Базаев, ал соңғысы 5:46:37 уақытпен 43-ші болды.
Шешім Мэллдегі мәре түзуінде келді: сонда Винокуров Ригоберто Ураннан бөлініп шығып, 5:45:57 нәтижесімен жеңіске жетті. Колумбиялық дәл сол уақытпен екінші болды, ал қола Александер Кристоффқа тиді. Винокуров үшін бұл 1996, 2000 және 2004 жылдардан кейінгі төртінші Олимпиада еді, әрі ол старт кезінде 38 жаста болатын.
Жолшылық мансабын ол осы Ойындардан кейін бірден аяқтады, сондықтан Лондон алтыны оның соңғы ірі нәтижесі болып қалды. Бірнеше күннен соң сол екеу жеке жарысқа шықты да, жүлдеден алыс қалды: Винокуров 55:37.05 уақытпен 23-ші, Базаев 31-ші орын алды.
28 жылда алғашқы ондыққа тоғыз рет ілікті
| Ойындар | Жарыс | Орын |
|---|---|---|
| 1996, Атланта | Ұпайлы жарыс, трек | 10-шы |
| 2000, Сидней | Топтық жарыс | 2-ші |
| 2000, Сидней | Жеке жарыс | 6-шы |
| 2004, Афины | Жеке жарыс | 5-ші |
| 2008, Пекин | Жеке жарыс, әйелдер | 9-шы |
| 2008, Пекин | Топтық жарыс, әйелдер | 10-шы |
| 2012, Лондон | Топтық жарыс | 1-ші |
| 2016, Рио | Топтық жарыс | 8-ші |
| 2016, Рио | Омниум, трек | 10-шы |
28 жылға тоғыз жол — қазақстандық олимпиадалық велоспорттың бүкіл биік бөлігі осы. Оның үшеуі Винокуровтікі, екеуі Забировадікі, яғни жартысынан көбін екі адам жасаған. Ал әйелдер бұл тізімде де, тізімдерде де сирек: ел Ойындарға велоспортшы қыздарды екі рет қана жіберген.
Риодан кейін ел 21-орыннан жоғары көтерілген жоқ
Риодағы сегізінші орын кездейсоқтыққа жақын шықты. Құрамға Бахтияр Қожатаев пен Алексей Луценко аталған еді, бірақ 2016 жылғы 30 шілдеде Луценко Франциядағы жаттығу кезінде болған апаттан кейінгі табан жарақатына байланысты бас тартты да, квота Андрей Зейцке берілді. 2016 жылғы 6 тамыздағы 241,5 шақырымдық жарысты 63 адам аяқтады; Зейц жеңімпаздан 25 секунд қалып сегізінші болды, Қожатаев 61-ші орынға тұрақтады. Бірнеше күннен кейін Зейц жеке жарысты 24-ші болып аяқтады.
Одан кейінгі нәтижелер төмендей берді. Токиода тізім бес адамға дейін өсті — шоссеге Дмитрий Груздев, Луценко және Вадим Пронский, трекке Сергей Пономарёв пен Артём Захаров, — бірақ ең үздігі Луценконың топтық жарыстағы 21-орны болды, оның үстіне екеуі мәреге жетпеді. Риода 111 ұпаймен омниумда оныншы болған Захаров Токиода 62 ұпай жинап, 14-орын алды.
Парижде құрам қайтадан үшеу болды: шоссеге Луценко мен Евгений Фёдоров, трекке Андрей Чугай. Луценко 52-ші болды, Фёдоров топтық жарыстан шығып қалды да, жеке жарыста 38:33.16 уақытпен 21-орын алды. Соңғы екі Олимпиаданың төбесі осы: Риодан кейін қазақстандықтардың бірде-бірі 21-орыннан жоғары көтерілген жоқ.
Трек старт береді, бірақ нәтиже бермейді
Бұл тарихтың бөлек желісі — велотрек: Қазақстан онда тұрақты көрінеді әрі әрдайым дерлік бірінші күні қоштасады. Сергей Пономарёв Токиодағы спринт іріктеуінде 9,932 секунд көрсетіп, 29-орын алды да, бірінші раундтан аса алмады; Андрей Чугай Парижде іріктеуді 10,047 секундпен өтіп, 30-шы болды әрі сонымен тоқтады. Қазақстандықтар хаттаманың ортасында ұстанған жалғыз трек пәні — омниум: Токиода Захаров 14-орын алды.
Біз әлі нені білмейміз
Забированың Пекиндегі жеке жарыстағы орнын дереккөздер екі түрлі береді: жарыс хаттамасы оны тоғызыншы деп жазады, ал өмірбаяндық мақала сегізінші дейді. Біз хаттама бойынша санаймыз әрі айырманы жасырмаймыз. Тағы бір олқылық — пәндер: маунтинбайк пен BMX-те Қазақстан жазғы Ойындарда мүлде жарыспаған, оның себебін дереккөздер түсіндірмейді, тек фактінің өзі бар. Осының бәрін тексеретін ең жақын күн — 2028 жылғы 14 шілде, Лос-Анджелестегі Ойындардың ашылуы.
