Қазақстан УЕФА коэффициенттер кестесінде 12,375 ұпаймен отыз сегізінші тұр. Финляндия дәл сондай ұпай санымен бір жол жоғары. Елдер арасындағы айырма мұнда жүздік үлеспен өлшенеді, ал оның бағасы — еурокубоктардағы орындар. Біз осы маусым қазақстандық қоржынды немен толтырғанын санадық.
Бұл кесте деген не
Ел коэффициенті бір емес, қатарынан бес маусымдағы клубтарының өнерімен есептеледі. Сондықтан кесте баяу қозғалады: сәтті жыл сомаға бестен бір ғана қосады, ал сәтсіз жыл одан дәл сондай баяу шығады.
Санның мәні біреу: ол ел келесі маусымға еурокубокқа қанша клуб жіберетінін және олардың қай раундтан бастайтынын анықтайды. Кестедегі орын — бедел емес, бастау позициясы. Бірінші ондықтағы елдің клубы турнирге төртінші ондықтағы клуб әлдеқашан ұтылып қалған жерден кіріседі.
Қазақстан қайда және жанында кім
Отыз сегізінші орын — кестенің екінші жартысының ортасы. Көрші елдер санның өзінен көбірек айтады: ұпайы тең Финляндия жоғары тұр, ал қасында Косово мен Латвия келеді. Бұлар үлкен лигасы бар елдер емес, әрі Қазақстанға әр жүздік үшін дәл солармен есептесуге тура келеді.
2027/28 маусымына болжам мынадай: Қазақстан 11,250 коэффициентімен 35-орынға көтеріліп, Косово, Латвия мен Финляндияны бірден басып озады. Екі санға назар аударыңыз: орын өседі, ал ұпай түседі — 12,375-тен 11,250-ге. Бесжылдық терезе дәл осылай жұмыс істейді.
Сомадан бір күшті маусым шығып, орнына жаңасы қосылады, ал жаңасы кеткенінен әлсіз болса, коэффициент кестеде жоғары жылжыған күйде де азаяды. Ұпай жоғалта отырып көтерілу тек көршілердің есебінен мүмкін: олар тезірек жоғалтады. Дәл солай болып жатыр.
Бұл маусымда қоржынды немен толтырды
Жазда еурокубокқа төрт қазақстандық клуб шықты: «Қайрат» Чемпиондар лигасына, «Астана», «Тобыл» және «Елімай» — Конференциялар лигасына. Күзге қарай турнирде біреуі қалды. Төменде әрқайсысының іріктеуде не істегені.
| Клуб | Турнир | Матч | Ж | Т | Ұ | Доптар |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Қайрат | ЧЛ, содан ЕЛ | 8 | 3 | 0 | 5 | 5:10 |
| Тобыл | Конференциялар лигасы | 4 | 0 | 2 | 2 | 3:7 |
| Астана | Конференциялар лигасы | 2 | 1 | 0 | 1 | 2:4 |
| Елімай | Конференциялар лигасы | 2 | 0 | 2 | 0 | 2:2 |
| Барлығы | — | 16 | 4 | 4 | 8 | 12:23 |
Төрт клубқа он алты ойналған матч: төрт жеңіс, төрт тең ойын, сегіз жеңіліс, доптар 12:23. Осы кестедегі әр жеңіс пен әр тең ойын — УЕФА ел коэффициентін құрайтын нәрсе. Сегіз жеңіліс сол сомаға ештеңе қоспайды.
Клубтар арасындағы айырма көрінгеннен үлкен. «Елімай» бірде-бір матчта ұтылған жоқ — «Алашкертпен» екі тең ойын, қонақта 1:1 және үйде 1:1, — сонда да турнирден шықты. «Астана» Тиранада 1:0 ұтып, үйде 1:4 ұтылды. «Тобыл» «Паневежисті» екі тең ойынмен өтіп, «Партизанға» тірелді.
Бұл жүйеде тең ойын — сәтсіздіктің жартысы емес, есептелген ұпай. «Елімай» мен «Тобыл» өздерінің жеті матчының төртеуін тең аяқтады, әрі төртеуі де елдің жалпы есебіне кірді. «Төрт тең ойынмен шықты» мен «төрт жеңіліспен шықты» арасындағы айырма коэффициенттер кестесінде көрінеді, ал турнир торында ол нөлге тең.
«Елімайдың» жағдайы бөлек тұр. Клуб «Алашкертке» қарсы екі матч өткізіп, ешқайсысында бір доптан артық жібермеді: қонақта 1:1, үйде 1:1. Еурокубок маусымындағы нөл жеңіліс — қазақстандық клуб үшін сирек жол, әрі ол турнирлік мағынада ештеңе бермеді.
Неге бәрі бір клубқа тіреледі
«Қайрат» бәрінен алысқа өтті және бәрінен биіктен құлады. Бірінші раундта ол «Сутьесканы» алып тастады — үйде 2:1, қонақта 2:0. Одан кейін «Омония» болды: сыртта 0:1 жеңіліс және үйде 1:0 жеңіс. Сосын «Левски» — 0:1 және 0:1, әрі Чемпиондар лигасына жол осымен бітті.
Еуропа лигасына ауысу да құтқармады: «Қайрат» «Андерлехтке» 0:3 және 0:3 есебімен ұтылды. Сегіз еурокубок матчының үшеуін «Қайрат» ұтып, бесеуінде ұтылды, доп айырмасы 5:10 — сөйтсе де ол негізгі кезеңге жеткен елдегі жалғыз клуб болды: Конференциялар лигасында ойнайды.
Әрі қарайғы кесте мынадай: «Рига» мен «Панатинаикос» қазанда, «Аталанта» мен «Мьельбю» қарашада, «Университатя Крайова» мен «Твенте» желтоқсанда. Негізгі кезеңнің алты матчы — төрт клуб бірге өткізген он алты іріктеу матчына қарсы.
«Қайраттың» раундтарды қалай өткені де назар аударарлық. Екі жеңімпаз жұпты ол әртүрлі жолмен алды: «Сутьесканы» екі матчта да басып озды, «Омонияны» — қонақтағы жеңілістен кейінгі үйдегі жеңіс есебінен. Ал ұтылған екі жұп бірдей аяқталды: «Левски» мен «Андерлехтке» қарсы төрт кездесуде бірде-бір доп соғылмады.
Негізгі кезеңдегі қарсыластар басқа салмақ дәрежесінен жиналды. «Аталанта» — Чемпиондар лигасының тұрақты қатысушысы, «Панатинаикос» пен «Твенте» — еурокубок тарихы бар клубтар, «Рига» мен «Мьельбю» деңгейі жағынан жақынырақ. Дәл сондықтан күзгі алты матч жаздағы он алтыдан маңыздырақ.
Түсінуге тұрарлық арифметика
Ел коэффициенті — оның клубтары жинаған ұпайдың қатысушы санына бөлінгені. Бөлу дегеніміз — «көбірек команда жіберейік» деген жанкүйерлік логиканың әрдайым жұмыс істемейтін себебі: бірінші раундта шыққан төрт клуб топқа жеткен біреуден аз береді.
Біздің маусым — тікелей мысал. Үш клуб жазда шығып қалды, төртіншісі желтоқсанға дейін ойнайды. Негізгі кезеңнің алты матчы да он алты іріктеу матчы аз ғана салған сол қоржынға түседі.
Қазақстандық клубтар осы жазда соққан он екі доптың бесеуі «Қайратқа», жетеуі қалған үш клубқа бірге тиесілі. Жіберген доптары 23, оның оны да «Қайраттікі». Бәрінен алысқа өткен клуб күштірек қарсыластармен кездесті — әрі бұл айырманың екі жағы да есепте көрініп тұр.
2027/28 жылға болжам 2023/24-тен 2027/28-ге дейінгі маусымдар бойынша есептеледі. Бесеуінің үшеуі ойналып, сомада бекітілген, төртіншісі қазір жүріп жатыр. Яғни болашақ коэффициенттің жартысынан көбі — өзгертуге болмайтын өткен, ал қалған бөлігі ғана клубтардың алдағы бір жарым жылда қалай ойнайтынына байланысты.
Бұл іс жүзінде нені өзгертеді
35-орынға көтерілу — сырт әрлеу емес. Әр жоғары жол ел чемпионы үшін кешірек раундтан бастауды білдіреді: негізгі кезеңге дейінгі матч аз, шілдеде «Сутьеска» тәрізді клубтан ұтылу қаупі аз, қазақстандық клубтың күзге дейін ойнау ықтималдығы жоғары.
Кері жағы — инерция. 2027/28 жылғы коэффициент ойналып қойған маусымдармен жартылай қалыптасқан. Оны осы күзде тек ағымдағы жылға тиесілі бөлікпен өзгертуге болады, ал бұл — соманың бестен бірі. Бұл кестеде жылдам қозғалыс құрылымы бойынша болмайды.
Нені бақылау керек
Екінші санайтын нәрсе — ел неше клуб шығарады және олар қаншалық алысқа өтеді. Осы жазғы төрт қатысушы он алты матч берді; үшеу болып, екеуі күзге жетсе, сома одан үлкен болар еді. Мәлімделген клуб саны кестедегі орынмен беріледі, ал өту тереңдігі клубтардың деңгейімен, әрі екіншісі біріншісінен баяу өзгереді.
КПЛ кестесіндегі орынға да, рейтингтегі жолға да емес, клубтардың негізгі кезеңге жететініне қарау керек. Орын — салдар, қашықтық — себеп. «Қайраттың» Конференциялар лигасындағы күзгі кесіндісі — коэффициент құралатын дәл сол материал, әрі оны бір нәтижемен емес, ойналған матч санымен бағалаған дұрысырақ.
Және таласты кіммен жүргізіп жатқанын есте ұстаған жөн. Англия мен Испаниямен емес, Финляндия, Латвия және Косовомен — көлемі мен бюджеті шамалас елдермен. Мұндай ортада маусымдағы бір жеңістің айырмасы екі жылдан кейін кімнің қайда тұратынын шешеді.