Қазақстан құрамасының барлық бомбардирі: 1992 жылдан бергі тізім

Он үш есім және 109 гол — Қазақстан құрамасының отыз төрт жылдағы бүкіл нәтижелілігі осы. Тізімнің басында Бақтияр Зайнутдинов тұр, оның 15 голы құрама рекорды. Ал ең көп ойын өткізген он футболшының тек біреуінің ғана он голдан асатын есебі бар. Төменде екі кесте де толық берілген және оларды салыстырғанда ғана көрінетін нәрсе бар. Ең бастысы: құраманың нәтижелілігі АФК-дан УЕФА-ға өту күні бойынша дәл екіге бөлінеді.

Есеп қайдан басталады

Құрама алғашқы ойынын 1992 жылғы 1 маусымда Алматыда өткізіп, Түрікменстанды 1:0 есебімен ұтты. Одан кейін азиялық кезең болды: 1994 жылдан 2002 жылға дейін команда АФК құрамында, ал 2002 жылдан бері УЕФА-да. Бұл ауысу не бергенін біз бөлек талдағанбыз. Материалдағы екі кесте де 2026 жылғы 9 маусымда жаңартылған, сондықтан барлық сан осы күнге қатысты. Команданың лақап аты сол күйінде — Қаршығалар.

Он үш есім және 109 гол

Тізімнің жоғарғы жағын төртеу иеленген, ал олардың арасындағы алшақтық үлкен емес. Зайнутдиновта 44 ойында 15 гол бар. Одан кейін Руслан Балтиев — 13 гол, бірақ ол оларды 1997 жылдан 2009 жылға дейін жинап, 75 ойын өткізген. Үшінші Виктор Зубарев 18 ойында 12 гол соғып, 2002 жылы аяқтады. Төртінші — Абат Аймбетов: 45 ойында 9 гол, әрі ол ойнауын жалғастыруда.

Ары қарай тізім тығыз топтармен жүреді. Үшеу 8 голдан соққан, олардың арасындағы айырма тек ойын санында: 33, 52 және 58. Тағы алтауы 6 голда тоқтаған, ал мұнда шашырау шешуші сипатта — 28 ойыннан 73-ке дейін. Он үшеуінің жиынтығы — 594 ойында 109 гол, яғни тізімдегі бір ойыншыға ойынына 0,18 гол.

Зубарев: он сегіз ойында он екі гол

Тізімді жиынтық бойынша емес, қайтарым бойынша реттесек, ол толықтай қайта құрылады. Құрама тарихындағы ең жақсы арақатынас — ойынына 0,67 гол, әрі ол тізімнің біріншісіне емес, үшіншісіне тиесілі. Зайнутдиновта 0,34, Балтиевте 0,17, Қуатта 0,08 — бір кестенің жоғарғы және төменгі шеті арасында сегіз есе айырма. Балтиевке 13 гол үшін 75 ойын керек болды; Зубаревке 12 гол үшін 18 ойын жеткен. Оның құрамадағы мансабы қысқа болды, және ол бірінші болмауының жалғыз себебі осы.

Кім алаңға ең көп шыққан

Екінші кесте басқа белгі бойынша жасалған және басқа есімдер жиынын береді. Ойын саны бойынша рекордшы — Самат Смақов: 2000 жылдан 2016 жылға дейін 76 ойын және екі гол. Одан кейін 75 ойыны барлар екеу, солардың бірі Балтиев. Ары қарай 73, 65, 64, екі рет 58, 56 және 55 ойын — яғни оныншы жол біріншіден бар болғаны 21 ойын алшақ тұр. Мұндағы тығыздық бомбардирлер тізіміндегіден жоғары: онда бірінші мен соңғының арасы үш есе, мұнда бір жарым еседен де аз. Себебі қарапайым: құрама сапында елу ойын жинау негізгі құрамда бес-алты жыл ұсталған кез келген ойыншының қолынан келеді, ал сол мерзімде кемінде алты гол соғу бүкіл тарихта он үш адамға ғана бұйырды.

Төртеуі екі кестеге де кірген

Екі тізімді салыстыру әрқайсысында жеке көрінбейтін нәрсені береді. Екі ондыққа да төртеу кірді: Балтиев, Жұмасқалиев, Вороговский және Қуат. Қалғандарының бәрі не бір кестеде, не екіншісінде. Екінші сан одан да айқын: құраманың ең көп ойнаған он футболшысының ішінде он голдан асатыны тек біреу. Смақов 76 ойын өткізіп, екі рет қана дәл соққан — бұл қорғаушыға айтылған сын емес, командадағы рөлдердің қалай бөлінгенінің дәл сипаттамасы. Ойын саны бойынша алғашқы ондықтың алтауы бомбардирлер тізіміне мүлде кірмеген: оларда бірге 385 ойында 20 гол, яғни ойынына 0,05. Бомбардирлер тізімімен айырма төрт есеге жуық, әрі ол дәл амплуа сызығы бойынша өтеді.

Он үштің алтауы азиялық кезеңде бастаған

Тізімді дебют күні бойынша бөлсек, кестенің бірде-бір жолынан көрінбейтін алшақтық шығады. Алтауы 2002 жылға дейін, құрама АФК-да ойнаған кезде бастаған: 240 ойында 53 гол, ойынына 0,22. Жетеуі кейінірек, УЕФА кезінде келген: 354 ойында 56 гол, ойынына 0,16. Гол саны шамамен тең, ал оған жұмсалған ойын бір жарым есе көп. Дәл осы қайтарым кестесінің басынан да көрінеді: арақатынасы ең жақсы бесеудің төртеуі 2002 жылға дейін бастаған. Жалғыз ерекшелік — Зайнутдинов, және оның 15 голы жалпы тізімде көрінгеннен қымбат тұратынының себебі осы.

Дереккөздің ішіндегі қайшылық

Бір беттегі екі кесте өзара екі жерде сәйкес келмейді. Жұмасқалиевте бомбардирлер тізімінде 8 гол, ойындар тізімінде 7 гол тұр. Вороговскийде бір жерде 63 ойын, екінші жерде 64. Екі кесте де бір жаңарту күнімен белгіленген, сондықтан мұны түзету уақытының әртүрлілігіне жаба салуға болмайды. Біз екі мәнді де келтіреміз және олардың арасынан таңдамаймыз: екі дереккөздің қайшылығы — деректер туралы факт, ал оны тегістеу деген болжамды тексерілген сан ретінде ұсыну.

Тізімдегі бесеуі әлі ойнап жүр

Тізім жабылған жоқ: он үшеудің бесеуі құрама сапында өнер көрсетуін жалғастырып жүр. Бұлар — Зайнутдинов, Аймбетов, сондай-ақ алты голы бар топтан үшеу: Самородов, Вороговский және Қуат. Рекордқа ең жақыны — рекордшының өзі, әрі оның екіншіден алшақтығы қазір екі гол. Ол бұл голдарды қалай жинағанын біз бөлек материалда талдағанбыз.

Алты ойында жиырма гол — және он екі ойында алты

Екі кезең арасындағы алшақтық екінші жақтан да — турнирлердің өзінен де көрінеді. Соңғы азиялық цикл болған 2002 жылғы іріктеуде құрама 6 ойын өткізіп, төртеуін ұтып, екеуін тең аяқтады және екі гол өткізіп, 20 гол соқты: ойынына 3,33. Келесі цикл, 2006 жылғы, еуропалық болды: 12 ойын, бір тең ойын, он бір ұтылыс, 6:29 — ойынына 0,50. Осы екі жол арасында конфедерациядан басқа ештеңе өзгерген жоқ. Барлығы әлем чемпионаты іріктеулерінде құрамада 76 ойын және 85:161 доп, ал Еуропа чемпионаты іріктеулерімен бірге — 131 ойын және 138 соғылған гол.

Үздік іріктеу — ең нәтижелісі емес

Еуропа чемпионаты іріктеулерінде жиынтық қарапайымдау: 55 ойын, 13 жеңіс, 8 тең ойын, 34 ұтылыс, доп 53:97. Олардың ішіндегі үздігі — 2024 жылғы цикл: 11 ойын және 6 жеңіс, әрі бірде-бір тең ойынсыз, айырма 16:17. Бір көрсеткіш маңызды: бұл цикл тарихтағы ең нәтижелісі емес. Ойынына гол бойынша ол азиялық іріктеулерден де, соңғы әлем чемпионаты іріктеуінен де қалыс қалады. Жеңіс саны көбейгені көп гол соққаннан емес — әрі команда турнирдің өзіне бәрібір бірде-бір рет жеткен жоқ.

Бұл тізімнің голдары ойындар арасында өте біркелкі емес бөлінген, ал құрама тарихындағы екі шеткі нүкте бір-бірінен алыс тұр. Ең ірі жеңіс — 1997 жылғы 11 маусымда Лахорда Пәкістанға қарсы 7:0. Ал 2021 жылғы 13 қарашада Парижде ең ірі жеңіліс болды — Франциядан 0:8. ФИФА рейтингінде команда 2016 жылғы қыркүйекте 83-орынға дейін көтеріліп, 1996 жылғы мамырда 166-орынға дейін түскен. Ол әзірге не әлем чемпионатына, не Еуропа чемпионатына шыққан емес; үй ойындарын Астана Аренада өткізеді. Соңғы іріктеу циклінің толық талдауы — ӘЧ-2026 іріктеуі туралы материалда.